Vliegenseizoen bij paarden: zo bescherm je je paard

Wanneer de temperaturen stijgen, worden ook vliegen, dazen, muggen, knutten en paardenhorzels actiever. Je paard kan hierdoor onrustig worden, stampen, met zijn staart zwiepen of voortdurend met zijn hoofd schudden. Sommige insecten veroorzaken alleen hinder, terwijl andere pijnlijke beten, jeuk of huidbeschadigingen kunnen geven. Met passende bescherming en goed stal- en weidemanagement kun je de overlast vaak beperken.

Tijdens het voorjaar, de zomer en het begin van de herfst kunnen verschillende vliegende insecten rond paarden voorkomen. Ze gedragen zich niet allemaal hetzelfde.

Dazen nemen bloed op en kunnen pijnlijk bijten. Gewone vliegen zitten vooral rond de ogen, neus, mest en wondjes. Steekmuggen kunnen bultjes veroorzaken en bepaalde soorten kunnen ziekteverwekkers overbrengen. Knutten zijn bijzonder klein en kunnen bij gevoelige paarden zomereczeem veroorzaken. Paardenhorzels bijten het paard niet, maar leggen eitjes op de vacht.

Daarom is het verstandig om niet alleen een algemeen insectenmiddel te gebruiken, maar eerst te beoordelen welk insect waarschijnlijk de meeste problemen veroorzaakt.

Dazen zijn vrij grote, stevige vliegen. Alleen de vrouwtjes nemen bloed op, omdat zij de voedingsstoffen nodig hebben voor de ontwikkeling van hun eitjes.

Een daas steekt niet met een angel. Met scherpe monddelen maakt zij een oppervlakkig wondje in de huid, waarna zij het vrijkomende bloed opneemt. Hierdoor kan een beet pijnlijk zijn en wat nabloeden. Sommige paarden reageren zo heftig dat ze plotseling trappen, bijten, bokken of wegrennen.

Dazen worden onder meer aangetrokken door beweging, lichaamswarmte, uitgeademde koolstofdioxide en visuele prikkels. Ze zijn vooral actief bij warm weer en op beschutte plaatsen. Wind kan hun activiteit verminderen, maar ook op winderige dagen kunnen dazen aanwezig zijn.

Een dazenbeet is meestal vooral pijnlijk en hinderlijk. Door herhaald bijten, schuren of likken kan de huid echter beschadigd raken. Controleer daarom regelmatig op wondjes, zwelling en warmte.

Een goed passende vliegendeken kan de romp gedeeltelijk tegen dazen beschermen. Bij veel overlast kun je kiezen voor een model met halsstuk. Controleer dagelijks of de deken niet schuurt, vooral bij de schouders, schoft, borst en manenkam.

Een vliegenmasker beschermt de ogen en soms ook de oren. Let erop dat het masker voldoende ruimte rond de ogen heeft en dat er geen vuil, grasaren of insecten onder blijven zitten.

Dazenvallen kunnen het aantal dazen in een afgebakend gebied helpen verminderen. Ze werken meestal met een donkere bal die opwarmt in de zon. Een daas die op de bal afkomt en daarna omhoogvliegt, komt in een opvanggedeelte terecht. Plaats een val altijd volgens de gebruiksaanwijzing en buiten het bereik van paarden.

Daarnaast kan een voor paarden toegelaten of geschikt anti-insectenmiddel tijdelijk bijdragen aan het weren van dazen en andere vliegen. De werkingsduur verschilt per product en kan afnemen door regen, wassen en zweten.

Gebruik insectensprays nooit rechtstreeks rond de ogen, neusgaten of mond. Wanneer het etiket dit toestaat, kun je voor het hoofd een kleine hoeveelheid op een doek of spons aanbrengen.

Een combinatie van een vliegendeken voor paarden, een vliegenmasker, een geschikte vliegenspray voor paarden en omgevingsmaatregelen geeft meestal meer bescherming dan één maatregel afzonderlijk.

Gewone vliegen bijten meestal niet, maar kunnen wel veel irritatie veroorzaken. Ze zoeken vocht, zweet, traanvocht en wondvocht op en zitten daardoor vaak rond de ogen, neusgaten, mondhoeken en eventuele huidbeschadigingen.

Een paard kan hierdoor veel met het hoofd schudden of de ogen dichtknijpen. Een vliegenmasker kan helpen, maar sluit oogproblemen niet uit.

Is één oog duidelijk dik, pijnlijk, rood, troebel of dichtgeknepen? Neem dan dezelfde dag contact op met een dierenarts. Oogproblemen kunnen bij paarden snel verergeren. Ga niet eerst dagenlang experimenteren met oogzalven of verzorgingsproducten.

Houd daarnaast de stal schoon. Verwijder mest, nat strooisel, voerresten en ander rottend organisch materiaal regelmatig. Een mesthoop direct naast de stal of paddock trekt veel vliegen aan.

Bescherm open wondjes zo nodig tegen vliegen en houd ze schoon. Gebruik alleen producten die geschikt zijn voor wondverzorging bij paarden. Een diepe, pijnlijke, sterk gezwollen, stinkende of slecht genezende wond moet door een dierenarts worden beoordeeld.

De paardenhorzel behoort tot het geslacht Gasterophilus. De volwassen dieren lijken enigszins op harige vliegen. Ze bijten en steken het paard niet. Toch kunnen ze onrust veroorzaken wanneer ze rond het paard vliegen en eitjes op de haren proberen af te zetten.

De kleine eitjes zijn meestal geelachtig van kleur. Afhankelijk van de horzelsoort kunnen ze onder andere op de voorbenen, schouders, borst, kaakstreek of rond de lippen worden afgezet.

De eitjes ontwikkelen zich op de haren. Bij sommige soorten komen de larven uit door warmte en vocht wanneer het paard eraan likt. Andere soorten kunnen rond de mond uitkomen. De jonge larven verblijven eerst in of rond het slijmvlies van de mond. Vervolgens worden ze doorgeslikt en ontwikkelen ze zich verder in de maag.

Na enkele maanden laten de larven los. Ze verlaten het paard via de mest en verpoppen zich in de bodem, waarna volwassen paardenhorzels verschijnen.

De aanwezigheid van paardenhorzellarven ziet er bij een maagonderzoek soms indrukwekkend uit. De larven kunnen oppervlakkige irritatie en kleine beschadigingen van het maagslijmvlies veroorzaken.

Bij de meeste paarden hebben ze echter weinig of geen merkbare klinische gevolgen. Het is daarom niet juist om iedere besmetting automatisch als gevaarlijk of ernstig te beschrijven.

Bij een zeer grote besmetting kunnen mogelijk maagklachten optreden, maar verschijnselen zoals verminderde eetlust, gewichtsverlies of koliek zijn niet specifiek voor horzellarven. Deze klachten kunnen veel andere oorzaken hebben en moeten door een dierenarts worden onderzocht.

Controleer je paard in de zomer en het najaar regelmatig op geelachtige eitjes. Verwijder ze zo snel mogelijk met een daarvoor bestemd horzelmesje, horzelblokje of fijne verwijderborstel. Hoe langer de eitjes op de haren blijven zitten, hoe groter de kans dat het paard ze oplikt.

Werk voorzichtig en voorkom dat je haren uittrekt of de huid beschadigt. Gooi verwijderde eitjes weg op een plaats waar paarden er niet aan kunnen likken. Was daarna je handen en maak het gebruikte materiaal schoon.

Een gewone insectenspray voorkomt niet betrouwbaar dat paardenhorzels eitjes afzetten. Dagelijkse inspectie blijft daarom belangrijk wanneer er veel horzels in de omgeving voorkomen.

Niet ieder paard met enkele horzeleitjes hoeft automatisch te worden behandeld. Volgens de Nederlandse Leidraad Paard en Parasieten is het regelmatig verwijderen van de eitjes een belangrijke preventieve maatregel en is behandeling doorgaans niet standaard nodig.

In bepaalde situaties kan een dierenarts besluiten een middel te gebruiken dat ook werkzaam is tegen paardenhorzellarven. Dit wordt meestal afgestemd op het totale parasietenplan en op het moment in het seizoen.

Een standaard mestonderzoek laat vooral zien hoeveel eitjes van bepaalde maagdarmwormen een paard uitscheidt. Daarmee kun je horzellarven in de maag niet betrouwbaar aantonen of uitsluiten. Soms kunnen in het late voorjaar larven in de mest worden gezien, maar dit is geen gebruikelijke basis voor routinematig mestonderzoek.

Ontwormmiddelen voor paarden zijn receptplichtig. Gebruik ze daarom alleen op advies van de dierenarts en op basis van een passend parasietenbeheerplan. Zo voorkom je onnodige behandeling, milieubelasting en verdere ontwikkeling van resistentie bij maagdarmwormen.

Mest verwijderen uit de wei helpt de besmettingsdruk met verschillende maagdarmwormen te verlagen. In het voorjaar wordt ten minste eenmaal per week mest ruimen geadviseerd. In de warmere zomerperiode is tweemaal per week passender, omdat wormeieren zich bij gunstige omstandigheden sneller tot infectieuze larven kunnen ontwikkelen.

Dit mestmanagement is vooral bedoeld voor de bestrijding van maagdarmwormen. Het voorkomt niet rechtstreeks dat een paardenhorzel eitjes op de vacht afzet.

Naast mest verwijderen kunnen voldoende ruimte, regelmatig omweiden en waar passend wisselbeweiding met herkauwers bijdragen aan parasietenbeheer. De precieze aanpak hangt af van de leeftijd van de paarden, de bezettingsgraad, het weideseizoen en eerdere mestuitslagen.

Gewone steekmuggen kunnen paarden bijten en kleine bultjes of plaatselijke jeuk veroorzaken. De ernst verschilt per paard. Sommige paarden reageren nauwelijks, terwijl andere duidelijke zwellingen ontwikkelen.

Muggen planten zich voort in of rond water. Verminder daarom onnodige broedplaatsen door regenwater uit oude emmers, banden, kruiwagens en ongebruikte bakken te verwijderen. Maak verstopte dakgoten schoon en voorkom langdurige plassen rond lekkende drinkbakken.

Drinkwater voor paarden moet uiteraard altijd voldoende beschikbaar blijven. Waterbakken leegmaken mag nooit betekenen dat een paard zonder vers drinkwater komt te staan.

Sommige steekmuggen kunnen het Westnijlvirus overbrengen. Het virus circuleert voornamelijk tussen vogels en muggen. Een mug kan besmet raken na het steken van een geïnfecteerde vogel en het virus vervolgens overdragen aan een andere vogel, een mens of een paard.

Paarden en mensen zijn zogenoemde eindgastheren. Dit betekent dat er doorgaans niet genoeg virus in hun bloed aanwezig is om een volgende mug te besmetten. Een geïnfecteerd paard vormt daarom normaal gesproken geen besmettingsgevaar voor andere paarden, mensen of huisdieren.

In Nederland is in oktober 2025 de eerste officiële Westnijlvirusinfectie bij een paard bevestigd. Daarmee is duidelijk dat het virus ook in Nederland kan circuleren.

De meeste geïnfecteerde paarden vertonen geen ziekteverschijnselen. Een klein deel krijgt koorts of neurologische klachten, zoals:

Deze klachten zijn niet specifiek voor het Westnijlvirus. Ook andere ernstige aandoeningen kunnen vergelijkbare symptomen veroorzaken. Neem bij neurologische verschijnselen altijd direct contact op met een dierenarts.

Voor paarden zijn vaccins tegen het Westnijlvirus beschikbaar. Vaccinatie is bedoeld om de kans op ziekte en ernstige neurologische verschijnselen te verkleinen. Het geeft geen garantie dat een paard nooit geïnfecteerd raakt.

Het precieze vaccinatieschema hangt af van het gebruikte vaccin, de leeftijd van het paard en eerdere vaccinaties. Meestal bestaat de basisvaccinatie uit twee injecties met een bepaald interval, gevolgd door herhalingsvaccinaties.

Bespreek het schema met je dierenarts en begin ruim voor de verwachte muggenperiode. Het immuunsysteem heeft na de vaccinaties tijd nodig om bescherming op te bouwen.

Knutten zijn zeer kleine bijtende insecten uit het geslacht Culicoides. Ze worden soms mugjes genoemd, maar behoren niet tot dezelfde groep als de gewone steekmuggen.

Alleen vrouwelijke knutten nemen bloed op. Bij gevoelige paarden kunnen eiwitten in hun speeksel een allergische huidreactie veroorzaken. Deze aandoening wordt insectenbeetovergevoeligheid, staart- en maneneczeem of zomereczeem genoemd.

Het gaat niet om één specifieke knuttensoort. Verschillende Culicoides-soorten kunnen een rol spelen.

Zomereczeem veroorzaakt vooral hevige jeuk. Klachten komen vaak voor bij:

Paarden kunnen voortdurend schuren, bijten of rollen. Hierdoor breken haren af en kan de huid kaal, verdikt, schilferig, korstig of open worden. Beschadigde huid kan vervolgens secundair geïnfecteerd raken met bacteriën.

Niet ieder paard dat zijn staart schuurt, heeft zomereczeem. Ook aarsmaden, luizen, mijten, contactirritatie en andere huidaandoeningen kunnen jeuk veroorzaken. Laat nieuwe, ernstige of terugkerende klachten daarom beoordelen door een dierenarts.

De belangrijkste maatregel is voorkomen dat knutten kunnen bijten. Begin bij een bekend gevoelig paard vóórdat de jaarlijkse klachten ontstaan. Zodra de huidreactie en jeuk eenmaal ernstig zijn, is het vaak moeilijker om de klachten onder controle te krijgen.

Een speciale eczeemdeken bedekt meer van het lichaam dan een gewone vliegendeken. Deze dekens hebben vaak een halsstuk, buikflap en ruime staartbescherming. De pasvorm moet nauwkeurig zijn, omdat knutten door kleine openingen kunnen kruipen.

Controleer de deken dagelijks op scheuren, vuil, warmteophoping en schuurplekken. Een natte of slecht passende deken kan zelf huidproblemen veroorzaken.

Knutten zijn vaak het actiefst rond zonsopkomst en zonsondergang. Bij warm, vochtig, bewolkt en windstil weer kunnen ze echter ook op andere momenten actief zijn.

Een gevoelig paard kan daarom baat hebben bij opstallen vóór de avondschemering en pas weer naar buiten gaan nadat de ochtendactiviteit is afgenomen. Dit werkt alleen wanneer de stal zo veel mogelijk insectenarm en goed geventileerd is. Open ramen zonder gaas bieden niet automatisch bescherming.

Een ventilator kan de luchtbeweging vergroten, omdat knutten zwakke vliegers zijn. Plaats apparatuur brandveilig, buiten het bereik van het paard en zonder losse kabels.

Open en winderige weides zijn meestal geschikter dan beschutte, vochtige plekken bij bomen, struiken, sloten of moerasachtige grond. Volledige vermijding is echter zelden mogelijk.

Een geschikte eczeemdeken voor paarden en een correct gebruikte insectenspray voor paarden kunnen elkaar aanvullen. Huidverzorgingsproducten kunnen bijdragen aan het soepel houden van een droge huid, maar behandelen de onderliggende allergie niet.

Neem contact op met een dierenarts wanneer je paard zich ondanks preventieve maatregelen blijft open schuren. Ernstige ontsteking en jeuk kunnen soms behandeling met receptplichtige ontstekingsremmende of jeukremmende medicatie noodzakelijk maken.

Laat je paard ook onderzoeken bij:

Bij benauwdheid, instorten, ernstige neurologische verschijnselen of snel toenemende zwelling rond hoofd en keel is directe spoedhulp nodig.

Een insectenbeet kan een plotselinge schrik- of vluchtreactie veroorzaken. Houd hier rekening mee tijdens rijden, longeren, aanspannen en wandelen.

Plan de training zo mogelijk op een moment met minder insectenactiviteit. Vermijd bij veel dazen beschutte bosranden en vochtige gebieden. Gebruik eventueel een passend oornetje of een vliegenfrontriem, maar zorg dat het zicht, gehoor en hoofdstel niet worden belemmerd.

Reageert je paard ongewoon heftig of onveilig, beëindig de training dan. Pijn of paniek door insecten is geen ongehoorzaamheid.

Er bestaat geen middel dat alle vliegen, dazen, muggen, knutten en paardenhorzels volledig op afstand houdt. De beste bescherming bestaat uit een combinatie van maatregelen.

Gebruik waar passend een goed zittende vliegen- of eczeemdeken, een vliegenmasker en een geschikt insectenwerend product. Verwijder horzeleitjes snel, houd stal en weide schoon en beperk onnodig stilstaand water. Stem ontworming en vaccinatie af met de dierenarts.

Controleer je paard tijdens het vliegenseizoen dagelijks. Kijk niet alleen naar insecten, maar ook naar de ogen, huid, wondjes, benen en het algemene gedrag. Zo kun je beginnende problemen vroeg herkennen en voorkom je dat kleine irritaties uitgroeien tot ernstige huidbeschadigingen of gezondheidsproblemen.

Zomereczeem bij paarden

Paard wassen

Hoofdschudden paard

Voor vragen zijn wij elke werkdag telefonisch te bereiken of via [email protected].